قرآن

گویی الله ـ می‌فرماید: ای بندگانم! اگر معبودی را به خاطر کمال ذاتی و صفاتی، ستایش می‌کنید و او را بلندمرتبه و بزرگ می‌دانید، مرا حمد و ستایش کنید که قطعا من «الله» هستم، و اگر حمد و سپاس شما به سبب احسان و پرورش و اِنعام است، همانا من «پروردگار جهانیان» هستم، و اگر از روی امید و طمع به آینده است، بدون تردید من «بخشنده و مهربان» هستم، و اگر به سبب ترس است، به‌راستی که من «مالک روز جزا» هستم. آلوسی: 1/ 86.
پرسش: اوصاف چهارگانه در ابتدای سورۀ «فاتحه» چه دلالتی بر حمد و ستایش الله تعالی دارند؟

از آن‌جا که درخواست هدایت به راه مستقیم از الله متعال، از بزرگ‌ترین خواسته‌ها، و رسیدن به آن از بهترین بخشش‌هاست، الله ﻷ شیوۀ درخواست آن را به بندگانش آموخت، و به آنان فرمان داد که پیش از درخواست، حمد و ثنا و تمجید او تعالی را به جای آورند، سپس بندگی و به‌یگانگی عبادت کردن الله توسط آنان را بیان فرمود؛ زیرا این دو امر، اسباب رسیدن به خواستۀ‌شان است: یعنی توسّل به الله به‌وسیلۀ اسماء و صفاتش، و توسّل به الله به‌وسیلۀ بندگی برای او، که بعید است با وجود این دو، دعا و درخواستی رد گردد. ابن قیّم: 1/ 36.
پرسش: در آیات فوق، دو وسیله برای پذیرش دعا بیان شد، آن دو وسیله را نام ببرید؟

استعانت و درخواست کمک، پس از عبادت بیان شد با وجود این‌که از مواردِ عبادت است؛ زیرا بنده در تمامی عباداتش به استعانت از الله تعالی نیاز دارد، و اگر الله به او کمک نکند، نمی‌تواند به خواسته‌اش در انجام دستورات و دوری از نواهی الهی دست یابد. سعدی: 39.
پرسش: استعانت نوعی عبادت است، پس چرا الله تعالی استعانت را جداگانه و پس از بیان عبادت که شامل استعانت و غیر آن می‌شود آورد؟

عبادت از بالاترین مراحل خضوع بوده و از نظر شرعی و عقلی انجام آن فقط برای الله جایز است؛ زیرا فقط او مستحق آن است، چرا که صاحب و دهندۀ بزرگ‌ترین نعمت‌ها از جمله زندگی و وجود و لوازم آن‌‌دو، الله است. آلوسی: 1/ 86.
پرسش: چرا عبادت فقط برای الله جایز است؟

در عبارت: ﴿نَعۡبُدُ﴾ آوردن «نون استتباع» بیانگر این مطلب است که نماز مشروع شده است تا دسته‌جمعی خوانده شود. بقاعی: 1/ 17.
پرسش: چرا صیغۀ عبادت و استعانت و دعا در سورۀ «فاتحه» به صورت جمع آمده است؟

نیاز به هدایت، مهم‌تر و بزرگ‌تر از نیاز به پیروزی و روزی است؛ و بلکه این دو غیر قابل مقایسه با یکدیگر هستند؛ زیرا وقتی انسان هدایت شود، از پرهیزگاران می‌گردد، و کسی که تقوای الهی را رعایت کند، الله تعالی برایش راه خروج [از هر تنگنا و مشکلی] را قرار می‌دهد و وی را از جایی و به گونه‌ای که گمان نبَرَد روزی می‌دهد. ابن تیمیه: 1/ 116.
پرسش: چرا نیاز به هدایت، مهم‌تر و بزرگ‌تر از نیاز به پیروزی و روزی است؟

هر اندازه که پایداری بنده بر این راهی که الله آن را برای بندگانش در دنیا قرار داده است بیشتر باشد، به همان اندازه استواری و پایداری وی بر روی پُل صراط که بر روی جهنّم قرار گرفته است بیشتر می‌شود، و به اندازۀ سرعت حركت و پایداری در راه الله، بر روی آن پُل قرار می‌گیرد و سیر می‌کند؛ که برخی همچون برق، و برخی به اندازۀ یک پلک برهم‌زدن عبور می‌کنند... پس بنده باید با توجّه به پایداری در این راه، استواری و رفتنش بر روی آن پُل را محاسبه کند؛ زیرا مو به مو و به صورت یکسان صورت خواهد گرفت، و جزایی متناسب با عمل خواهد بود. ﴿هَلۡ تُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ﴾ [النّمل: 90]؛ «آیا جزایی جز آن‌چه می‌کردید به شما داده می‌شود؟!» ابن قیّم: 1/ 35.
پرسش: رابطۀ میان پایداری بنده بر راه مستقیم در این دنیا و حركت او بر روی پُل صراط در آخرت چگونه است؟